Analık İzni Yönetmeliği Üzerine İlk Tespitler

Analık İzni Yönetmeliği Üzerine İlk Tespitler

08.11.2016 TARİHİNDE YÜRÜRLÜĞE GİREN ANALIK İZNİ VEYA ÜCRETSİZ İZİN SONRASI YAPILACAK KISMİ SÜRELİ ÇALIŞAMALAR HAKKINDA YÖNETMELİK ÜZERİNE İLK TESPİTLER

I. GİRİŞ

10.02.2016 tarihli 29620 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6663 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (“6663 sayılı kanun”) ile İş Kanunu’nda, çalışanlar bakımından iş hayatına güvenceli esneklik getiren, doğuma bağlı izin ve hakları genişleten düzenlemeler yapılmıştı.

Yapılan düzenlemelere ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik 08.11.2016 tarihli 29882 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

II. YASAL DÜZENLEMELER VE TESPİTLER

6663 sayılı kanun ve anılan yönetmelik uyarınca iş ilişkileri bakımından getirilen yeni düzenlemeler şu şekilde sıralanabilir:

Analık İzni Hakkı

  • Kadın işçinin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmaması esastır.
  • Çoğul gebelik durumunda, doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Sağlık durumunun uygun olduğunu doktor raporuyla belgelendirmesi halinde, kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda kadın işçinin çalıştığı süreler, doğum sonrası sürelere eklenecektir.
  • Kadın işçinin erken doğum yapması halinde, doğumdan önce kullanamadığı izin süreleri, doğum sonrası sürelere eklenerek kullandırılacaktır.
  • Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü halinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılacaktır.
  • Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinen işçiye, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık izni kullandırılacaktır.
  • Analık izninde belirtilen süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse arttırılabilir. Bu süreler doktor raporuyla belirtilmelidir.

Çalışma Süresinin Yarısı Kadar Ücretsiz İzin Hakkı

  • Analık izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla, kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenecektir.
  • Çocuğun engelli doğduğunun doktor raporu ile belgelendirilmesi hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanacaktır.
  • Ücretsiz izinden yararlanan kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat olan süt izni uygulanmaz.

Altı Aya Kadar Ücretsiz İzin Hakkı

  • Kadın işçiye, analık izninin bitiminden itibaren isteği hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin verilecektir.
  • Ücretsiz izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir.
  • Bu kapsamda kullandırılacak ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.

Analık İzni ve Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar

Genel Olarak

  • İşçi, yukarıda anılan analık izninin, çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izninin veya altı aya kadar ücretsiz izninin bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar herhangi bir zamanda kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilecektir.
  • Kısmi süreli çalışma talebi, yukarıda anılan altı aya kadar ücretsiz izin süresi kesilerek de yapılabilecektir. Ücretsiz iznin tamamının kullanılması gerekmez.
  • Kısmi süreli çalışma talebi, bu haktan faydalanmaya başlamadan en az bir ay önce işçi tarafından yazılı olarak işverene bildirilmelidir.
  • İşçinin kısmi süreli çalışma talebinde, kısmi süreli çalışmaya başlayacağı tarih ile tüm iş günlerinde çalışılacak olması hâlinde çalışmanın başlama ve bitiş saatleri, haftanın belirli günlerinde çalışılacak olması hâlinde ise tercih edilen iş günlerinin yer alması gerekir.
  • İşçi, eşinin çalıştığına dair belgeyi kısmi süreli çalışma talebine eklemek zorundadır.
  • Usulüne uygun olarak yapılan kısmi süreli çalışma talebi, bildirim tarihinden itibaren en geç bir ay içinde işveren tarafından yazılı bildirimle karşılanmalıdır.
  • İşveren tarafından süresi içinde işçinin talep dilekçesine cevap verilmemesi hâlinde, talep işçinin dilekçesinde belirtilen tarihte veya bu tarihi takip eden ilk iş gününde geçerlilik kazanır.
  • İşçinin kısmi süreli çalışma talep dilekçesinin, işveren tarafından işçinin özlük dosyasında saklanması gerekmektedir.
  • İşçinin belirtilen tarihte iş edimini sunmaya başlaması kaydıyla kısmi süreli çalışma talebi geçerli fesih nedeni sayılmaz.

Yasal Koşullar

a. İşçi Bakımından

Kısmi süreli çalışma için;

  1. Ebeveynlerden birinin sürekli bakım ve tedavisini gerektiren bir hastalığının olması ve bu hastalığın tam teşekküllü hastane ya da üniversite hastanesinden alınacak doktor raporuyla belgelendirilmesi,
  2. Velayetin mahkemece eşlerden birine verilmesi hâlinde çocuğun velayetine sahip ebeveynin talepte bulunması,
  3. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğun münferiden evlat edinilmesi durumları dışında ebeveynlerin her ikisinin çalışıyor olması gerekir.
  • Anılan kısmi süreli çalışma talebi yasal şartları, sadece başvuru sırasında aranır. Bu şartların kısmi süreli çalışma sırasında kaybedilmesi durumunda söz konusu hak devam edecektir.

b. Yapılacak İşler Bakımından

Kısmi süreli çalışma;

  1. Özel sağlık kuruluşlarında ilgili mevzuat uyarınca mesul müdür, sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve sağlık hizmetinden sayılan işlerde tam zamanlı çalışması öngörülenler tarafından yerine getirilen işlerde,
  2. Nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar hâlinde işçi çalıştırılarak yürütülen sanayiden sayılan işlerde,
  3. Nitelikleri dolayısıyla bir yıldan az süren mevsimlik, kampanya veya taahhüt işlerinde,
  4. İş süresinin haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından uygun olmayan işlerde, işverenin uygun bulması halinde yapılabilir.
  • Yukarıda anılan işler dışındaki işlerde işverenin uygun bulma şartı aranmaksızın kısmi süreli çalışma yapılabilir.
  • Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre akdedilen toplu iş sözleşmelerinde kısmi süreli çalışma yapılabilecek işler, yukarıda anılan işlere bağlı olmaksızın taraflarca belirlenebilir.

Tam Süreli Çalışmaya Geçilmesi

  • Kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam süreli çalışmaya dönebilecektir.
  • Tam süreli çalışmaya geri dönmek isteyen işçi, işverene en az bir ay önce yazılı olarak talebini bildirmesi gerekir.
  • Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam süreli çalışmaya başlaması hâlinde yerine alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer.
  • Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin iş sözleşmesini feshetmesi hâlinde, yerine alınan işçinin iş sözleşmesi yazılı onayı olması koşuluyla fesih tarihinden itibaren belirsiz ve tam süreli sözleşmeye dönüşür.

Çalışma Süresinin Belirlenmesi ve Ücret

  • Kısmi süreli çalışmanın belirlenen günlük ve haftalık çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı, o yerin gelenekleri, işçinin yapmakta olduğu işin niteliği ve işçinin talebi dikkate alınarak işveren tarafından belirlenir.
  • Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.

III. SONUÇ

6663 sayılı kanun ve çıkarılan yeni yönetmelik uyarınca özellikle kadın çalışanlar bakımından analık izin hakkı, analık izninin bitiminden itibaren çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı ve altı aya kadar ücretsiz izin hakkı gibi önemli yasal olanaklar getirilmiştir. Bu olanaklara ek olarak çocuğun ilköğretim çağına başlamasına kadar belirli iş ve koşullar altında kısmi çalışma yapılabileceği öngörülmüştür. Dolayısıyla doğum veya evlat edinme yoluyla başlayan ve çocuk gelişimi ile süregelen olguların bir yansıması olarak, çalışma ilişkisi bakımından güvenceli esneklik sağlanmıştır.

Saygılarımla,

Av. Mehmet Durmaz

MGM Hukuk & Danışmanlık