Dövizle Para Borcu Yasağı

dövizle para borcu yasağı

CUMHURBAŞKANI’NIN 85 SAYILI KARARI KAPSAMINDA TÜRKİYE’DE YERLEŞİK GERÇEK VEYA TÜZEL KİŞİLER ARASINDAKİ BORÇ İLİŞKİLERİNDE DÖVİZ CİNSİNDEN VEYA DÖVİZE ENDEKSLİ PARA BORCU YASAĞININ KAPSAMI

I. Genel Olarak

Türk Parası Kıymetini Korumu Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 85 Sayılı Karar 13.9.2018 tarihli ve 30534 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.  Söz konusu kararla getirilen düzenleme şu şekildedir:

dovzile-kira-yasagi

Düzenleme Türkiye’de “yerleşik” kişilerin kendi aralarındaki sözleşmeler için geçerlidir. Türkiye’de yerleşik kişiler; Yurtdışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişileri ifade eder. Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışındaki; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler de Türkiye’de yerleşik olarak değerlendirilir. İlgili karar sözleşme serbestisine içerik itibariyle sınır getirdiğinden; bunun ancak Kararda geçen sözleşme tipleriyle sınırlı anlaşılması gerekir. İlk aşamada genel olarak yasak kapsamındaki sözleşme türlerine şu şekilde yer verilmiştir. Buna göre Bakanlıkça belirlenen haller dışında;

  • Menkul ve gayrimenkul alım satımı (yani taşınır ve taşınmaz satış sözleşmeleri);
  • Her türlü kira sözleşmesi ve finansal kiralama sözleşmesi;
  • İş Sözleşmeleri;
  • Hizmet Sözleşmeleri ve
  • Eser Sözleşmelerinde;

ister objektif esaslı unsur olarak “bedel” ve ister diğer yükümlülükler yönünden döviz cinsinden veya dövize endeksli bir bedel (meblağ) bulunması yasaklanmıştır. Bu yasağa ceza koşulunun da dâhil olduğu düşünülebilecektir. Döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırma yasağı öngörülen sözleşmeler kapsamında düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedellerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi yasaklanmıştır. Yine yasağın bu sözleşmelere ait edimleri ihtiva eden karma ve birleşik sözleşmelere ve bu sözleşmelerle kararlaştırılan diğer yükümlülüklere de uygulanması mümkün olabilir. Söz konusu yasağın yurtdışından ithal edilip Türkiye’deki tarafların sözleşmesine konu olan emtialar vs. yönünden çeşitli riskleri de bulunmaktadır.

Kararın 2. maddesinde, daha önceki yapılmış sözleşmeleri etkileyecek bir hüküm öngörülmüştür. Buna göre, Türkiye’de yerleşik gerçek veya tüzel kişiler arasındaki borç ilişkilerinde döviz cinsinden veya dövize endeksli para borcu yasağı geçmişte yapılan sözleşmelerin ilgili döviz kayıtlarını da kapsamaktadır.

Sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedellerin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesi kapsamında Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenmesi zorunlu tutulmuştur. Anılan kapsamda; kural olarak yürürlük tarihinden itibaren sözleşme taraflarına 30 gün içinde sözleşme bedelini tekrar belirlemeleri zorunluluğu getirilmiştir.

II.2018-32/51 Sayılı Tebliği Kapsamında Yasağın Kapsamı

6.10.2018 tarihinde yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2008-32/34)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2018-32/51) ile birlikte; döviz cinsinden veya dövize endeksli para borcu yasağı kapsamında dahil olan sözleşmeler ve olmayan sözleşmeler belirlenmiştir.

 

Aşağıda, “Döviz Cinsinden Veya Dövize Endeksli Para Borcu Yasağı” kapsamındaki sözleşmeler gösterilmiştir:

Döviz Cinsinden Veya Dövize Endeksli Para Borcu Yasağı Kapsamındaki Sözleşmeler 2018/32-51 Sayılı Tebliğ / İlgili Değişiklik Maddesi (m. 1’de; 2008-32/34 sayılı Tebliğ’in 8. maddesi, aşağıda atıf yapılan hükümleriyle yeniden düzenlenmiştir)

Taşınmaz Satış Sözleşmeleri

m. 8 / 1

Yurtiçindeki tüm taşınmazlar (konut ve çatılı işyeri de dahil olmak üzere) yönünden; serbest bölgeler dahil.

İş Makineleri ve Taşıt Satış Sözleşmeleri

m. 8 / 6

Burada belirtilenler dışında taşınır satışları yasak kapsamı dışındadır.

Taşınmaz Kira Sözleşmeleri

m. 8 / 2

Yurtiçindeki tüm taşınmazlar (konut ve çatılı işyeri de dahil olmak üzere) yönünden; serbest bölgeler dahil

İş Makineleri ve Taşıt Kira Sözleşmeleri

m. 8 / 7

Burada belirtilenler dışında taşınır kirası yasak kapsamı dışındadır.

13.9.2018 tarihinden önce yapılan iş makineleri ve taşıt kira sözleşmeleri de süreleri sona erinceye kadar geçerlidir.

İş Sözleşmeleri

m. 8 / 3 – 11 – 16

Yurt dışında ifa edilecek iş sözleşmeleri yasak kapsamı dışındadır. T.C. Vatandaşı olmayan kişilerin tarafı olduğu iş sözleşmeleri yasak kapsamında değildir.

Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu iş sözleşmeleri yasak kapsamında değildir.

Danışmanlık, aracılık (örn; emlakçılık vs.), taşımacılık dahil hizmet sözleşmeleri (Buraya bütün “iş görme sözleşmelerinin” dahil edilmesi de tartışmaya açıktır.)

m. 8 / 4 – 16

T.C. vatandaşı olmayanlarla akdedilen sözleşmeler, ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet sözleşmeleri, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurtdışı faaliyetleri kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri, Türkiye’de başlayıp yurtdışında sonlanan veya yurtdışında başlayıp Türkiye’de sonlanan elektronik haberleşme ile ilgili hizmet sözleşmeleri yasak kapsamı dışındadır.

Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye’de bulunan; şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile serbest bölgedeki faaliyetleri kapsamında serbest bölgelerdeki şirketlerin taraf olduğu hizmet sözleşmeleri yasak kapsamında değildir.

Eser Sözleşmeleri

m. 8 / 5

4490 Sayılı TUGSK ve 491 sayılı KHK –DYDK’da tanımlanan gemilerin inşası, tamiri ve bakımı yasak kapsamı dışındadır.

Finansal Kiralama Sözleşmeleri

m. 8 / 8 –  9

32 Sayılı Karar / m. 17 ve 17 / A kapsamındaki finansal kiralama sözleşmeleri yasak kapsamı dışındadır. 4490 Sayılı TUGSK ve 491 sayılı KHK –DYDK’da tanımlanan gemilere ilişkin finansal kiralama sözleşmeleri yasak kapsamı dışındadır.

Bilişim Teknolojileri kapsamında yurt içinde üretilen yazılımların satış sözleşmesi ve donanım ile yazılımlara ilişkin hizmet ve lisans sözleşmeleri

m. 8 / 8

Bilişim Teknolojileri kapsamında yurt dışında üretilen yazılımların satış sözleşmesi ve donanım ile yazılımlara ilişkin hizmet ve lisans sözleşmeleri yasak kapsamında değildir.

Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketlerinin taraf olduğu taşınmaz satış ve taşınmaz kira sözleşmesi dışında kalan sözleşmeler yasak kapsamı dışında tutulmuştur. Buna göre taşınmaz satış ve taşınmaz kira sözleşmeleri yasak kapsamına alınmıştır.

Kamu kurum ve kuruluşlarının taraf olduğu döviz cinsinden veya dövize endeksli ihaleler, sözleşmeler ve milletlerarası andlaşmaların ifası kapsamında olmak kaydıyla; yüklenicilerin üçüncü taraflarla akdedeceği taşınmaz satış, taşınmaz kira sözleşmesi ve iş sözleşmeleri dışında kalan sözleşmeler yasak kapsamı dışında tutulmuştur. Buna göre yüklenicilerin üçüncü taraflarla akdedeceği taşınmaz satış, taşınmaz kira sözleşmesi ve iş sözleşmeleri ise yasak kapsamındadır.

Hazine ve Maliye Bakanlığının 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında gerçekleştirdiği işlemlerle ilgili olarak bankaların taraf olduğu sözleşmeler yasak kapsamı dışında tutulmuştur.

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar hükümleri saklı kalmak kaydıyla, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile bu Kanuna dayalı olarak yapılan düzenlemeler çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının (yabancı sermaye piyasası araçları ve depo sertifikaları ile yabancı yatırım fonu payları da dahil olmak üzere) döviz cinsinden oluşturulması, ihracı, alım satımı ve yapılan işlemlere ilişkin yükümlülüklerin döviz cinsinden kararlaştırılması yasak kapsamı dışındadır.

Türkiye’de yerleşik yolcu, yük veya posta taşıma faaliyetinde bulunan ticari havayolu işletmeleri; hava taşıma araçlarına, motorlarına ve bunların aksam ve parçalarına yönelik teknik bakım hizmeti veren şirketler; sivil havacılık mevzuatı kapsamında havalimanlarında yer hizmetleri yapmak üzere çalışma ruhsatı alan veya yetkilendirilen kamu ya da özel hukuk tüzel kişiliği statüsündeki kuruluşlar ile söz konusu kuruluşların kurdukları işletme ve şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayelerinde en az %50 hisse oranına sahip olduğu ortaklıkların Türkiye’de yerleşik kişilerle döviz cinsinden veya dövize endeksli bedeller içeren taşınmaz satış, taşınmaz kira sözleşmesi ve iş sözleşmeleri haricindeki sözleşmeleri akdetmeleri mümkündür.

Bu madde uyarınca sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde yer alan bedeller Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesi kapsamında Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenirken mutabakata varılamazsa; akdedilen sözleşmelerde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller, söz konusu bedellerin 2/1/2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığının 2/1/2018 tarihinden bedellerin yeniden belirlendiği tarihe kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması suretiyle belirlenir.

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın Geçici 8 inci maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce akdedilen konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerinde döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedeller de bir üst paragrafta belirtildiği gibi iki yıllık süre için Türk parası olarak belirlenir. Ancak, Türk parası olarak belirlemenin yapıldığı kira yılının sonundan itibaren bir yıl geçerli olmak üzere; anılan paragraf uyarınca Türk parası olarak belirlenen kira bedeli, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, belirleme tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir. Bir sonraki kira yılı Türk parası cinsinden kira bedeli ise, taraflarca belirlenirken mutabakata varılamazsa, önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin Türkiye İstatistik Kurumunun belirlediği tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir ve belirlenen Türk parası cinsinden kira bedeli bu fıkrada belirtilen iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur. Ancak bu düzenleme sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde tahsili yapılmış veya gecikmiş alacaklar için uygulanmayacaktır.

Saygılarımla,

Av. Gökhan Bakar

MGM Hukuk & Danışmanlık