Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu Hakkında İnceleme

Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu Hakkında İnceleme

A. Genel Olarak

Türk Hukukunda taşınır rehnine ilişkin önemli değişiklik ve düzenlemeler getiren 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu 01.01.2017 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 28.10.2016 tarih ve 29871 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.

6750 s. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu ile genel olarak;

  • Teslimsiz taşınır rehin hakkının güvence olarak kullanımın yaygınlaştırılması,
  • Bu rehne konu taşınırların kapsamının genişletilmesi,
  • Taşınır rehninde aleniyetin sağlanması,
  • Rehnin paraya çevrilmesinde alternatif yolların sunulması

hususlarında düzenlemeler getirilerek; Türk ekonomisinin gelişmesi ve korunması bakımından önemli işlevler üstlenen küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) finansmana erişimini kolaylaştırmak hedeflenmiştir.

B. İnceleme

Kredi Kuruluşları ile

  • Tacir
  • Esnaf
  • Çiftçi
  • Üretici örgütü
  • Serbest meslek erbabı gerçek ve tüzel kişiler arasında kurulabilir.

Tacir ve/veya

  • Esnaflar arasında kurulabilir.

6750 s. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanununda, Kanunun öngördüğü usule uygun olarak üzerinde rehin hakkı kurulabilecek taşınır varlıklar tahdidi(sınırlayıcı) olarak belirlenmiştir. Bahse konu Kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte aşağıdaki tabloda gösterilen taşınır varlıklar üzerinde taşınır rehni tesis edilebilecektir.

  • Alacaklar
  • Çok yıllık ürün veren ağaçlar
  • Fikri ve sınai mülkiyete konu haklar
  • Hammadde
  • Hayvan
  • Her türlü kazanç ve iratlar
  • Başka bir sicile kaydı öngörülmeyen ve idari izin belgesi niteliğinde olmayan her türlü lisans ve ruhsatlar
  • Kira gelirleri
  • Kiracılık hakkı
  • Vagon
  • Sarf malzemesi
  • Makine ve teçhizat, araç, ekipmani alet, iş makineleri, elektronik haberleşme cihazları dahil her türlü elektronik cihaz gibi menkul işletme tesisatı
  • Stoklar
  • Tarımsal ürün
  • Ticaret unvanı ve/veya işletme adı
  • Ticari işletme veya esnaf işletmesi
  • Ticari plaka ve ticari hat
  • Ticari proje
  • Burada sayılanlardan üçüncü kişilerin zilyetliğindeki taşınır varlık, hak ve paylı mülkiyet hakları

Bir taşınır üzerinde rehin kurulmuş olduğunun üçüncü kişilere karşı görülebilir bir biçimde ortaya çıkması, taşınırların tedavülündeki güveni sağlamak bakımından önemli bir şarttır. [1] 6750 s. Kanunla birlikte kurulacak teslimsiz taşınır rehin hakkının tesisi, üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi, rehinli alacaklılar arasında öncelik hakkının belirlenmesi, rehinli taşınır varlık ile alacağın devrinin tescili amacıyla “Rehinli Taşınır Sicili” kurulması öngörülmüştür. Bu sayede taşınmaz rehnine benzer bir yöntemle, diğer yasal gerekliliklerle birlikte, sicil üzerine yapılacak bir kayıtla taşınır mal üzerinde teslimsiz olarak rehin hakkı tesis edilmiş olacaktır.

6750 s. Kanunla ticari hayatın devamlılığını sağlamak amacıyla ticari işletme veya esnaf işletmesi rehinleri bakımından, işletmenin yukarıdaki tabloda gösterilen taşınır varlıklarının borcu karşılaması halinde, işletmenin tümü üzerinde rehin kurulması yasaklanmıştır.

Bir diğer yenilik olarak 6750 s. Kanunla taşınmaz rehninde uygulanan “derece sisteminin” (TMK 871-876) kıyas yoluyla taşınır rehninde de uygulama alanı bulması öngörülmüştür.

6750 s. Kanunla birlikte rehne konu taşınırın değerini tespit amacıyla ekspertiz hizmetinden yararlanma imkanı tanınmıştır. Buna göre alacaklının başvurusu üzerine rehin verenin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesince taşınırın değeri ekspertiz hizmeti sunan gerçek veya tüzel kişilerce üç gün içerisinde tespit ettirilebilecektir.

6750 s. Kanunla getirilen önemli bir diğer değişiklik olarak; güvence olarak taşınır rehni tesis edilen borcun zamanında ifa edilmemesi(temerrüt) halinde alacaklı,

  • Roma’dan beri kesin olarak hükümsüz sayılan [2] “lex commissoria” (fazlaya el koyma) yasağına kanuni istisna getirildiğinden genel icra hükümleri uyarınca “rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini” talep edebilir. Mülkiyetin devri halinde rehinli taşınırın belirlenen değerinin birinci derece alacaklının toplam alacağından fazla olması durumunda, aradaki fark miktarından, diğer derecedeki alacaklılara karşı, birinci derece alacaklı ile rehin veren müteselsilen sorumlu olacaktır.
  • Alacağını 5411 sayılı Kanun uyarınca faaliyet gösteren varlık yönetim şirketlerine devredebilir.
  • Zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans hakkını kullanabilir.
  • Alacağını yukarıda izah edilen yollarla tahsil edememesi halinde genel icra hükümleri çerçevesinde takip yapabilir.

6750 s. Kanunla rehinli alacaklıya rehnin paraya çevrilmesi ile alacağın tahsiline ilişkin getirilen ve yukarıda açıklanan önemli düzenlemelerin yanında bazı yükümlülükler de yüklenmiş olup, rehin alacaklısı alacağın son bulduğu tarihten itibaren “üç iş günü” içinde rehin kaydının yeni kurulacak olan “Rehinli Taşınır Sicilinden” terkini için başvurması gerekmektedir. Aksi halde Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından güvence altına alınan borç tutarının onda biri oranında idari para cezası tatbik edilecektir.

Halihazırda Ticari İşletmelerin Rehnine ilişkin yasal zemini oluşturan 1447 s. Ticari İşletme Rehni Kanunu, söz konusu 6750 s. Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanununun 01.01.2017 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte mülga olacaktır.

6750 s. Kanun uyarınca rehin sözleşmesinin düzenlenmesi ile Rehinli Taşınır Sicilinde tesis edilen işlemler vergi, resim, harç ve değerli kağıt bedelinden muaftır.

C. Sonuç

6102 s. Türk Ticaret Kanunu 1012 vd. maddelerinde düzenlenen gemi rehni, 1447 s. Ticari İşletme Rehni Kanunu kapsamında yapılan ticari işletme rehni, 3213 s. Maden Kanunu 39. madde kapsamında maden cevheri rehni, 6183 s. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 12. maddesi uyarınca kamuya açık yerlerin işletilmesinden doğan kamu borçları için bu yerlerdeki eşya üzerindeki rehin, 1581 s. Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunun 13. maddesi uyarınca tarım kredi kooperatiflerinin ve tarım satış kooperatiflerinin ortaklarının ürünleri, hayvanları ve üretimleri ile ilgili makine ve araçları üzerinde rehin hakkı.

[1] OĞUZMAN, Kemal/SELİÇİ, Özer/OKTAY-ÖZDEMİR, Saibe: Eşya Hukuku, İstanbul, 2006, s. 785.

[2] SEROZAN, Rona: Taşınır Eşya Hukuku, İstanbul, 2007, s. 350.

[3] Bkz. 6102 s.Türk Ticaret Kanunu 1012 vd. maddelerinde düzenlenen gemi rehni, 1447 s. Ticari İşletme Rehni Kanunu kapsamında yapılan ticari işletme rehni, 3213 s. Maden Kanunu 39. madde kapsamında maden cevheri rehni, 6183 s. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 12. maddesi uyarınca kamuya açık yerlerin işletilmesinden doğan kamu borçları için bu yerlerdeki eşya üzerindeki rehin, 1581 s. Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunun 13. maddesi uyarınca tarım kredi kooperatiflerinin ve tarım satış kooperatiflerinin ortaklarının ürünleri, hayvanları ve üretimleri ile ilgili makine ve araçları üzerinde rehin hakkı.

Saygılarımla,

Stj. Av. Halil İbrahim KOVAR

MGM Hukuk & Danışmanlık